Deze eerste editie is een nulmeting. Op basis van het onderzoek zijn er enkele duidelijke conclusies en kunnen we ook enkele verwachtingen formuleren.

Een eerste conclusie is dat de rol van technologie voor juridische afdelingen onmiskenbaar aan belang heeft gewonnen. Een grote meerderheid van de afdelingen gebruikt inmiddels niet alleen generieke, maar ook specifieke tooling en de verwachting is dat de impact van technologie alleen maar groter zal worden. Deze ontwikkeling vraagt andere kennis en vaardigheden van juristen, maar ook andere rollen binnen juridische afdelingen. Waar zowel nationaal als internationaal al jaren geleden werd voorspeld dat de functiedifferentiatie, mede onder invloed van technologie, binnen juridische afdelingen zou gaan toenemen, doet deze ontwikkeling zich nu daadwerkelijk voor. Vooral grote organisaties maken hier stappen en richten aparte afdelingen in om management en bedrijfsvoering van de juridische afdeling te verbeteren: legal operations.

Een voor de hand liggende verwachting is uiteraard dat de AI-adoptie zal doorzetten. Langzaam zien we op dit thema de experimenteerfase voorbijgaan en ontstaat een kritisch-constructieve benadering over de verhouding tussen kosten en opbrengsten. Naarmate het gebruik groeit en kosten via tokens minder voorspelbaar worden, neemt de druk wel toe om de waarde hiervan te onderbouwen. Alhoewel harde ROI-metingen nog ontbreken, zijn er wel duidelijke signalen dat generatieve AI impact gaat hebben op de inhuur van externe adviseurs. Als generatieve AI afdelingen in staat stelt meer in house te doen, kunnen uiteindelijk besparingen worden bereikt door de kosten van extra vaste krachten en technologie af te zetten tegen lagere variabele kosten van inhuur.

Opvallend is wel dat een kritische discussie over sommige effecten van AI nog niet echt lijkt te worden gevoerd. Dat generatieve AI veel bezwaren kent is inmiddels breed bekend. Bij de training is waarschijnlijk grootschalig inbreuk gemaakt op intellectuele eigendom, een deel van de training vindt door laagbetaalde medewerkers plaats onder slechte arbeidsomstandigheden en het energie- en materiaalverbruik is hoog. Daarmee verhoudt het gebruik zich op onderdelen slecht met maatschappelijk verantwoord ondernemen. De afhankelijkheid van Big Tech kan in de huidige geopolitieke context ook een groeiend risico vormen. Totdat initiatieven zoals GPT-NL of Apertus een serieus alternatief vormen, kan voor sommige organisaties een Europees alternatief als Mistral mogelijk een oplossing bieden.

Voorlopig verwachten we dat generieke AI nog blijft groeien. Op het platform gebruiken 62 organisaties een generieke AI-assistent, tegenover 29 met een juridische AI-tool. Geen enkele legal-AI-tool komt boven de vijf gebruikers uit. Uit de interviews blijkt dat AI vooral wordt ingebouwd in de omgeving die er al is, zoals Microsoft 365 en SharePoint. Dat patroon slaat naar verwachting niet snel om: software die al beschikbaar is en door IT wordt beheerd, hoeft langs minder governance-loketten dan nieuwe (specifieke) software. Aanbieders van gespecialiseerde juridische AI zullen moeten laten zien wat zij daaraan toevoegen. Een consolidatieslag in die versnipperde markt ligt voor de hand, maar of en wanneer die komt, is op basis van deze data niet te zeggen. Wie een legal-AI-tool overweegt, doet er goed aan vooraf vast te leggen wat die tool kan dat de bestaande assistent niet kan, en wat dat verschil waard is.